Wat is verpleegkundig leiderschap?

Verpleegkundig leiderschap is samen met collega’s, patiënten en familie werken aan waardevolle zorg, passend bij de situatie. Het hoort bij je dagelijks werk. Je oefent invloed uit op de zorg dichtbij de patiënt én op de koers van je organisatie. Iedere verpleegkundige kan dat, ook zonder leidinggevende functie. In dit artikel lees je de definitie, de 3 niveaus, de 5 fases uit ons boek en wat het oplevert.

Gepubliceerd op 22 maart 2024 · Laatst bijgewerkt op 27 oktober 2026

Definitie verpleegkundig leiderschap

Er zijn verschillende definities van verpleegkundig leiderschap. Deze spreekt ons het meest aan:

“Het samen met collega’s van eigen en andere disciplines én met patiënten en familie werken aan waardevolle zorg, passend bij de situatie. Verpleegkundig leiderschap hoort bij het dagelijks werk, waarbij je invloed uitoefent op zowel de zorg dichtbij de patiënt als de strategische richting van de zorgorganisatie waarin je werkt en daarbuiten.”

Vermeulen et al., 2017

Kort gezegd: verpleegkundig leiderschap is invloed uitoefenen op goede zorg, vanuit je eigen vakmanschap. Het begint bij iets wat jij belangrijk vindt voor je patiënt, je cliënt of je team. En het werkt pas als je anderen meeneemt.

Verschil tussen verpleegkundig leiderschap en leidinggeven

Leidinggeven is een functie. Je stuurt een team aan, maakt roosters en voert gesprekken met medewerkers. Verpleegkundig leiderschap is een houding. Je neemt initiatief, laat je stem horen en neemt collega’s mee in een verbetering. Een teamleider kan verpleegkundig leiderschap laten zien. Een verpleegkundige of verzorgende op de afdeling of in de wijk net zo goed.

De 3 niveaus van verpleegkundig leiderschap

We onderscheiden verpleegkundig leiderschap op 3 niveaus. Ze lopen in elkaar over.

1. Individueel leiderschap

Je ontwikkelt jezelf, als mens en als zorgprofessional. Je weet wat je belangrijk vindt en waar je goed in bent. Voorbeeld: je merkt dat je onzeker bent in gesprekken met familie. Je vraagt een ervaren collega om een keer mee te kijken en je tips te geven.

2. Klinisch leiderschap

Je draagt bij aan de kwaliteit van zorg, dichtbij de patiënt. Voorbeeld: je ziet dat cliënten ’s nachts vaker vallen. Je zoekt uit hoe dat komt en stelt in het teamoverleg een andere aanpak voor.

3. Professioneel leiderschap

Je vertegenwoordigt de beroepsgroep, in je organisatie en daarbuiten. Voorbeeld: je denkt mee in de verpleegkundige adviesraad (VAR) over het beleid rond werkdruk of scholing.

Op elk niveau helpt dezelfde vraag: waar heb ik invloed op? Daar begin je.

Cirkels van betrokkenheid, invloed en verantwoordelijkheid bij verpleegkundig leiderschap
Waar heb jij invloed op? De cirkels van betrokkenheid, invloed en verantwoordelijkheid. Uit hoofdstuk 2.

Verpleegkundig leiderschap in 5 fases

In ons boek Verpleegkundig leiderschap werkt! beschrijven we de weg van idee naar resultaat in 5 fases. De fases geven houvast. Jij kiest wat past bij jou en je situatie.

Fase 1: Dromen

Alles begint bij iets wat jij belangrijk vindt. Een droom, een verbeterwens of een knelpunt dat je wil oplossen. Je ontdekt waar jij invloed op hebt. (Hoofdstuk 1 en 2)

Fase 2: Voorbereiden

Je leert je collega’s kennen, maakt anderen nieuwsgierig en maakt een plan waar je morgen mee aan de slag kunt. (Hoofdstuk 3 tot en met 6)

Fase 3: Handelen

Je gaat aan de slag. Je geeft het goede voorbeeld en houdt vol, ook als het anders loopt dan gedacht. (Hoofdstuk 7 en 8)

Fase 4: Resultaat behalen en vieren

Je staat stil bij wat je bereikt. Je viert de kleine en de grote stappen. (Hoofdstuk 9)

Fase 5: Terugkijken en ontspannen

Je kijkt met aandacht terug, neemt mee wat werkt en gunt jezelf rust. (Hoofdstuk 10)

Benieuwd hoe dit er in het echt uitziet? Lees 10 voorbeelden van verpleegkundig leiderschap uit de praktijk.

Waarom is verpleegkundig leiderschap belangrijk?

Jij werkt iedere dag met patiënten, cliënten en collega’s. Jij ziet als geen ander wat goed gaat en wat beter kan. Die kennis is waardevol voor de zorg. Met verpleegkundig leiderschap zet je die kennis om in verbetering.

Blijvend veranderen in het dagelijks werk gaat niet vanzelf. Oude gewoontes moeten doorbroken worden. En dat is best lastig. Verpleegkundig leiderschap helpt je om collega’s mee te nemen, zodat een goed idee ook echt blijft.

En het geeft werkplezier. Je merkt dat jouw inzet verschil maakt.

Onze visie op verpleegkundig leiderschap

Juist in het verpleegkundig vak hangen veel veranderwensen samen met de wensen van cliënten en patiënten. Je wil iets voor elkaar krijgen om de zorg aan hen te verbeteren. Dat is vaak gewoon de dagelijkse realiteit.

Verpleegkundig leiderschap gaat ook over die zorg van alledag. Vaak heb je anderen nodig om iets voor elkaar te krijgen. Dan helpt het als je je wens benadert ‘als-was-het-een-droom’. Maak concreet wat je wil bereiken. En laat zien dat het voor jou én je cliënt ontzettend belangrijk is.

Veelgestelde vragen over verpleegkundig leiderschap

Wat is verpleegkundig leiderschap?

Verpleegkundig leiderschap is samen met collega’s, patiënten en familie werken aan waardevolle zorg, passend bij de situatie. Het hoort bij het dagelijks werk. Je oefent invloed uit op de zorg dichtbij de patiënt en op de koers van je organisatie. Iedere verpleegkundige kan verpleegkundig leiderschap laten zien, ook zonder leidinggevende functie.

Wat is de definitie van verpleegkundig leiderschap?

Een veelgebruikte definitie is: “Het samen met collega’s van eigen en andere disciplines én met patiënten en familie werken aan waardevolle zorg, passend bij de situatie. Verpleegkundig leiderschap hoort bij het dagelijks werk, waarbij je invloed uitoefent op zowel de zorg dichtbij de patiënt als de strategische richting van de zorgorganisatie waarin je werkt en daarbuiten.” (Vermeulen et al., 2017).

Wat zijn de 3 niveaus van verpleegkundig leiderschap?

Individueel leiderschap: je ontwikkelt jezelf als mens en zorgprofessional. Klinisch leiderschap: je draagt bij aan de kwaliteit van zorg dichtbij de patiënt. Professioneel leiderschap: je vertegenwoordigt de beroepsgroep, bijvoorbeeld in de verpleegkundige adviesraad.

Wat is het verschil tussen verpleegkundig leiderschap en leidinggeven?

Leidinggeven is een functie: je stuurt een team aan. Verpleegkundig leiderschap is een houding: je neemt initiatief, laat je stem horen en neemt collega’s mee in een verbetering. Een leidinggevende kan het laten zien, een verpleegkundige op de afdeling ook.

Kan iedere verpleegkundige leiderschap tonen?

Ja. Verpleegkundig leiderschap is een houding, en die kun je in elke functie laten zien. Of je nu mbo- of hbo-opgeleid bent, in het ziekenhuis, de wijk of de ouderenzorg werkt: je kunt invloed uitoefenen op de zorg voor je cliënten en op je team.

Hoe ontwikkel je verpleegkundig leiderschap?

Begin bij iets wat jij belangrijk vindt en kijk waar je invloed op hebt. Maak collega’s nieuwsgierig, maak een concreet plan, ga aan de slag en vier je resultaat. Kijk daarna terug op wat werkte. Het boek Verpleegkundig leiderschap werkt! beschrijft deze 5 fases stap voor stap.

Aan de slag met verpleegkundig leiderschap?

In het boek Verpleegkundig leiderschap werkt! van Anne Brouwer en Johanna Oosterbaan ga je in 5 fases van droom naar resultaat. Met je hele team aan de slag? Bekijk de training verpleegkundig leiderschap. Lees ook alles over verpleegkundig leiderschap.

Bronnen

  • Vermeulen, H., et al. (2017). Verpleegkundig leiderschap. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • Brouwer, A., & Oosterbaan, J. (2026). Verpleegkundig leiderschap werkt! (3e druk).
Winkelwagen
Scroll naar boven